Opera i Filharmonia Podlaska Europejskie Centrum Sztuki w Białymstoku - DZIEŃ PRZED KOŃCEM ŚWIATA. CZAS GWIAZD W OBIEKTYWIE DORYSA

Opera i Filharmonia Podlaska Europejskie Centrum Sztuki w Białymstoku

Opera i Filharmonia Podlaska wraz z Muzeum Teatralnym w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej w Warszawie mają zaszczyt zaprosić na wystawę oryginalnych fotografii z lat trzydziestych mistrza obiektywu Benedykta Jerzego Dorysa. Wystawa „Dzień przed końcem świata. Czas gwiazd w obiektywie Dorysa” będzie eksponowana od 13 listopada 2015 r. do 5 lutego 2016 r. w ramach Operowej Galerii Fotografii. Na jej wernisaż zapraszamy 13 listopada o godz. 18:30 w Foyer OiFP.

 

DZIEŃ PRZED KOŃCEM ŚWIATA

Czas gwiazd w obiektywie Benedykta Jerzego Dorysa

 

benedykt dorysBenedykt Jerzy Dorys

 

Na wystawę składać się będą portrety popularnych aktorek i aktorów teatralnych, filmowych i rewiowych, muzyków i innych osobistości dwudziestolecia międzywojennego, sfotografowanych przez artystę w latach 1929–1939. Ekspozycja to niezwykły zbiór najważniejszych postaci z lat 30. XX wieku, a zarazem zapis kanonów urody i mody tamtych czasów.

Artystyczny wymiar tej kolekcji to także utrwalony na portretach klimat tamtych lat, objawiający się sposobem uczesania, noszenia ubrań, pozowania w atelier. Niezwykły jest też, jak w każdej fotografii studyjnej, charakter i rodzaj oświetlenia. Maestrii Dorysa zdjęcia zawdzięczają wspaniałą grę światła i cienia – sylwetki postaci cechują się magicznym niemal blaskiem.

Największym atutem wystawy jest dobór fotografii, których pierwszej selekcji dokonał ponad cztery dekady temu sam artysta, przygotowując wystawę dokumentującą jego twórczość portretową w Galerii Związku Polskich Artystów Forografików w 1974 roku. Od lat 70. wystawy Benedykta Jerzego Dorysa były prezentowane na całym świecie: w Nowym Jorku, Londynie, Paryżu, Tel Awiwie, Muzeum Narodowym w Warszawie.

Artysta ma obowiązek zrozumienia istoty sztuki, do służby której został powołany. Zaś w sztuce jedno jest pewne – nie może być fałszu i nieszczerości; nie może być wszelakiego nabierania na sztuczki i tricki, nie może być lipy.

Benedykt Jerzy Dorys (wł. Rotenberg) urodził się 25 maja 1901 roku w Kaliszu. W latach 1910–1919 uczył się gry na skrzypcach pod kierunkiem Alfreda Wiłkomirskiego. Swoją przyszłą żonę, Halinę Pręgier, poznał w szkole Towarzystwa Muzycznego prowadzonej przez Wiłkomirskich, gdzie Halina uczyła się gry na pianinie pod kierunkiem Marii Wiłkomirskiej. W roku 1920 uczestniczył jako żołnierz w kampanii przeciw bolszewikom i brał czynny udział w obronie Warszawy. Podczas jednej z bitew został ciężko ranny. Po wojnie przeniósł się w ślad za ukochaną do Warszawy, by ją wreszcie w roku 1928 poślubić. Grał w orkiestrze kinowej, wykorzystując lata nauki gry na skrzypcach, jednak kontuzja ręki uniemożliwiła mu kontynuowanie zawodu muzyka. Odtąd swój cały czas poświęcał fotografii.

Lata 1925–1929 były wypełnione głównie działalnością w Polskim Towarzystwie Miłośników Fotografii. Rok 1927 był jego debiutem artystycznym: przepiękny, nobliwy „Portret p. M.P.” wystawiony został na salonie międzynarodowym w Paryżu.

Własne studio „Foto Dorys” otworzył dopiero w 1928 roku. Przed obiektywem Dorysa stały dwie pierwsze laureatki konkursu Miss Polonia, rozstrzyganego wówczas na podstawie nadesłanych zdjęć. Portrety jego autorstwa zdobyły zwycięstwo Władysławie Kostakównie poczas pierwszej edycji konkursu w 1929 roku oraz Zofii Batyckiej rok później. Po tych sukcesach zakład Dorysa był naprawdę oblężony – mówi się, że gdy marszałek Rydz-Śmigły przyszedł do studia nieumówiony, musiał odejść z kwitkiem.

W dziele artystycznym nie może być miejsca na chęć li tylko epatowania ekwilibrystyką środków, które niczego istotnego nie wyrażają i które jedynie pokryć mają ubóstwo myśli czy uczucia, pustkę i nicość twórcy.

Studio „Foto Dorys” przyciągało najsławniejszych aktorów, muzyków, malarzy, rzeźbiarzy i ludzi z kręgu polityki. Portrety wykonane przez mistrza Dorysa były „nobilitacją” osoby portretowanej. Dorys doskonale sprawdzał się także jako fotograf reklamowy – zwłaszcza mody i sztuki użytkowej. Artysta portretował Eugeniusza Bodo, jednego z najpopularniejszych międzywojennych aktorów, czy też pochodzącą z Białegostoku aktorkę, prywatnie partnerkę Bodo, Norę Ney. Na jego portretach widnieją Nina Andrycz, Adolf Dymsza, Nina Grudzińska, Zizi Halama, Fryderyk Jarossy czy Maria Nowicka. Fotografował także kompozytora Witolda Lutosławskiego czy dyrektora Filharmonii Narodowej Andrzeja Panufnika.

Dorysa uznaje się też za jednego z twórców polskiego reportażu fotograficznego – za pierwszy przykład stawia się bowiem jedno z najważniejszych dzieł Dorysa, cykl zdjęć Kazimierza nad Wisłą, wykonanych w latach 1932–1933. Wspaniałe fotogramy musiały przeleżeć niemal 45 lat, nim zostały pokazane światu.

Studio Dorysa przy Alejach Jerozolimskich działało do roku 1939. Wraz z rozpoczęciem się II wojny światowej artysta musiał sprzedać swój zakład. Rok później wraz z tysiącem innych Żydów trafił do getta, gdzie otworzył namiastkę swojej wcześniejszej firmy – tam negatywy wywoływali u niego również Niemcy. Często były to fotografie z getta, których kopie Dorys przekazywał organizacjom podziemnym. Gdy jesienią 1941 zmniejszono obszar getta, fotograf został przeniesiony do pracowni przy ulicy Chłodnej 16. Rok później Dorysowi udało się uciec z getta; kolejne lata wojny przeżył w ukryciu, pod nazwiskiem Roszczyk.

W sztuce nawet kryteria poziomu i talentu wcale nie rozwiązują zagadnienia i nie są decydujące w dziele sztuki. Jeżeli ktoś ma talent – to dużo; jeżeli do tego potrafi utrzymać poziom – to jeszcze więcej; ale to jeszcze nie wszystko: jeszcze musi mieć coś do powiedzenia.

W roku 1947 wspólnie z Janem Bułhakiem, Marianem Dederką, Janiną Mierzecką i Januszem Podoskim założył Związek Polskich Artystów Fotografów (później zmieniony na Fotografików). W roku 1947 Dorys założył Warszawskie Towarzystwo Fotograficzne. Był także czynnym członkiem-założycielem związku artystów ZAiKS, w którym kierował sekcją fotograficzną.

Lista odznaczeń i medali otrzymanych przez Dorysa jest imponująca. Wśród nich było odznaczenie państwowe Polonia Restituta (1980) oraz Honoraire Excellence, otrzymane w 1968 r. od Międzynarodowej Federacji Sztuki Fotograficznej (FIAP).

W roku 1981 zmarła jego ukochana żona Halina. Po tym nieszczęściu artysta stracił zapał i motywację do pracy. Całkowicie wycofał się z życia zawodowego. Zmarł 19 września 1990 roku i został pochowany na cmentarzu ewangelicko-reformowanym przy ul. Żytniej w Warszawie.

 

 

 


 

 

Fotorelacja z wernisażu (fot. M. Heller):

 


 

Wszystkie cytaty pochodzą z książki „Dorys między pokoleniami” autorstwa Luizy Dobrzyńskiej i prof. Ludwika Dobrzyńskiego (wyd. Fundacja Dobrej Książki).

Współorganizacja wystawy: Muzeum Teatralne w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej w Warszawie

MUZEUM TEATRALNE LOGO

 


 

Wernisaż wystawy: 13 listopada 2015, godz. 18:30 (wstęp wolny)

Miejsce: Foyer OiFP–ECS, ul. Odeska 1

Wystawę oglądać można od 13 listopada 2015 do 5 lutego 2016.

Wstęp jest niedopłatny.

PONIEDZIAŁEK – PIĄTEK
godz. 9:00–17:00
SOBOTA – NIEDZIELA
godz. 11:00–17:00

 

Sponsorzy

PKO BANK POLSKI small Dwór Czarneckiego Restauracja FROMA

© Opera i Filharmonia Podlaska Europejskie Centrum Sztuki w Białymstoku - instytucja artystyczna województwa podlaskiego

Liczba wizyt na stronie: 1445046